Blog

Pele good, Maradona better, George BEST

0

Luajti futboll e jetoi si rock star. U bë krenaria e një kombi falë përdorimit të topit e ëndrra e shumë vajzave (e realizuar për dy fituese të Miss World) falë ngjyrës së syve.

Jeta e George Best, gjeniut më kryeneç që mund të kenë parë ndonjëherë fushat e lojës së bukur është bërë objekt filmash, librash e këngësh falë mënyrës unike të shprehjes së mendimeve e ndjenjave nga ylli irlandezo verior.

“Në jetë pjesën më të madhe të parave e kam harxhuar për alkool, femra e makina të shpejta. Atë që mbetet e kam prishur…”

“Nëse do të kisha lindur i shëmtuar, nuk do të kishit dëgjuar asnjëherë të flitej për Pele…”

Në ndeshjen e tij të fundit të luajtur me kombëtaren e Irlandës së Veriut, më 13 tetor 1976, me skuadrën kundërshtare, Hollandën, aktivizohej një farë Johan Cruyff. “Padyshim ti je më i miri në botë Johan, por vetëm sepse unë nuk kam më kohë…”

Megjithatë ndeshjen më të hidhur me kombëtaren përsa i përket rezultatit por edhe përjetimit të përvojës në transfertë, George Best e luajti në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë.

Më 24 nëntor 1965 në “Qemal Stafa” kombëtarja e drejtuar nga Loro Boriçi ndalte në një barazim 1-1 Irlandën e Veriut. Golit të avantazhit mik, shënuar në minutën e 58’ nga Willie Irvine, i përgjigjej shkodrani Medin Zhega në minutën e 77’. Një barazim që do t’i digjte Irlandës së Veriut mundësinë për të marrë pjesë në Kupën e Botës Angli 1966.

Fitues i Topit të Artë dhe Kupës së Kampionëve me Manchester United, George Best është një ndër lojtarët më të mëdhenj që nuk ka luajtur ndonjëherë në një Botëror.

Barazimi në Tiranë por edhe ditët e qëndrimit në kryeqytetin tonë, komentohen kështu nga vetë Best në një prej autobiografive të tij:
“Fluturime direkte për në Tiranën e viteve 60’ nuk kishte. Hoteli nuk kishte asgjë të përafërt me karakteristikat që e cilësojnë një ndërtesë me këtë emër. Ushqimi po ashtu. Bari në fushën e stërvitjes ishte krasitur me kosë dhe ishte aq i gjatë sa po të ishin fshehur aty dy pantera, nuk do i kishim dalluar dot. Luanim gjatë gjithë kohës me letra e të vetmen herë që dolëm nga hoteli shkuam në një kinema ku transmetohej një film rus me titra në shqip…”

George Best u nda nga jeta në vitin 2005. Në Belfast, në një ditë me shi, Georgie “the” Best u përcoll për në banesën e fundit nga 25 mijë njerëz.

Dritat e stadiumit

0

“Shpresojmë t’a luajnë në darkë, me drita. Koreografia del më bukur, mbase vijnë edhe më shumë njerëz prej orarit…”

Një diskutim i tillë ishte dhe është i zakonshëm përpara ndeshjeve të rëndësishme, atyre të forta, shpeshherë derbi.

Vite më parë, në fëmijëri e adoleshencë, ndeshjet në darkë na i trazonin ëndrrat, na dukej sikur hyrja në stadium na fuste në një botë tjetër: çudirash, brohorimash, dashurie, emocioni. Ne dhe skuadra e zemrës. Askush tjetër…

Në kujtesën kolektive (për të mos e tepruar, po e shkurtoj në atë personale) kanë mbetur prozhektorët e mitikut (këtu s’po e teproj fare) “Qemal Stafa”.

Kur niste shiu, për të kuptuar sesa i dendur ishte, çonim sytë drejt tyre dhe në varësi të rezultatit në fushën e lojës o ngrinim volumin e këngës ose shtonim dozën e sharjeve.

Nëse ka një ndeshje të luajtur në darkë, me drita, ku 2.8 milionë shqiptarët e Republikës së Shqipërisë (sipas censusit të vitit 2017) dhe milionat e tjerë të bashkëkombasve anembanë botës do të kishin dashur të ishin në shkallët e “Qemal Stafës”, e tillë është një e luajtur mbrëmjen e 4 shtatorit të vitit 2004.

2004

Në atë verë, 14 vjeç, përfundoja klasën e shtatë te “Kongresi Lushnjes”, dëftesa pati dalë mirë dhe u shmang morali prindëror dhe më gjerë. Me qejf po prisja Europianin e Portugalisë. Sinjali u dha që në ndeshjen e hapjes: 1-2, Greqia mundi vendin organizator. Italia, me të cilën isha tifoz, doli që në grupe, falë edhe “biskotës” 2-2 mes Danimarkës e Suedisë, kurse grekët me 1-0 këtu e 1-0 aty dolën në finale. Prapë me Portugalinë, prapë 1-0 e kupa në Athinë. “Po këta ça po bëjnë, se i kemi edhe në grupe për eleminatoret e botërorit?!”

Vera nga e nxehtë u kthye në përcëlluese. Paraditeve, si shumë adoleshentë që gjejnë një punë vere, nisesha për te tregu elektrik ku ndihmoja në dyqanin e njërit prej xhaxhallarëve të mi. Rrugës, 30 lekë i harxhoja për të blerë “Sportin Shqiptar”. Olsi i dyqanit përbri, tifoz i Tiranës, merrte “Sport Ekspresin” dhe i shkëmbenim gazetat gjatë ditës.

Temë kryesore për gjithë korrikun e gushtin u bë përballja e parë e kombëtares në eleminatoret e botërorit Gjermani 2006: luhej në Tiranë më 4 shtator kundër Greqisë kampione të Europës. Javët që paraprinin ndeshjen, sidomos ajo e fundit u bënë të ethshme. Ethet e gushtit janë të poshtra. Nga Greqia, për “Sportin Shqiptar” shkruante korrespondenti Ramadan Bigza. Shkruante me mjeshtëri e tregonte përjetimin e ndeshjes nga përtej kufirit. Vetëm disa ditë përpara përballjes, në një shkrim hipotetik tregonte një ngjarje imagjinare: sikur Shqipëria kishte mundur Greqinë fituese të Europianit dhe gazetat greke përshkruanin ndodhinë. Material që përveç se desh më “fiku” nga emocionet, më vonë Ramadan Bigzës ju shndërrua në profeci… 

IFA

Në Wikipedia për të thuhet: “Industrieverband Fahrzeugbau (shqip Shoqëria Industriale për Prodhimin e Automjeteve), zakonisht quajtur shkurt IFA, qe një konglomerat dhe një bashkim kompanish për prodhim automjetesh në ish Gjermaninë Lindore.”

Përpara se të vijojmë me IFA-n, më duhet t’ju tregoj se një prej miliona shqiptarëve në kërkim të një bilete për ndeshjen me Greqinë isha edhe unë. Problemet u shfaqën menjëherë, që në shprehje të dëshirës për të qenë në stadium:

  1. Kushton shumë, nuk e blejmë dot.
  2. Je i vogël, s’bëhet fjalë të shkosh me shokët.
  3. E shohim rehat, në shtëpi.

“Kaçurrel” nervi. Gjithë verën me mendje te një ndeshje të cilën nëse kombëtarja e fitonte mund të shndërrohej në përballjen më të bukur të historisë së futbollit tonë, e unë nuk do të mund t’a shikoja dot në stadium?! Në Tiranë?!

Kthehemi te IFA. Duke qenë një mjet i prodhuar në një vend të bllokut lindor, shumë prej tyre u importuan edhe në Shqipëri, për t’u përdorur nga ndërmarrjet publike. Një IFA në vitin 2004 e ngiste Niko, bashkëshorti i tezes time, tifoz i Partizanit, i punësuar si shofer në të atëhershmin KESH (Koorporata Elektroenergjitike Shqiptare). IFA Nikos, për dijeninë tuaj dhe fatin tim të mirë, në çdo ndeshje që luhej me drita në “Qemal Stafa”, transportonte një gjenerator portativ për ndriçimin e prozhektorëve të stadiumit.

“Po sikur t’i themi Nikos? Mbase më fut në stadium…” Tratativa e verës. Nëse rezultonte e suksseshme, do shikoja Shqipëri-Greqi në stadium. Si njeri. Fatmirësisht Niko me tim atë u morën vesh dhe unë mëngjesin e 4 shtatorit 2004 u zgjova njeriu më i lumtur në botë. Paradite shkova te tregu, si zakonisht me gazetën me vete, kurse pasdite, duke u kthyer për në shtëpi, në Unazë, përballë Ministrisë së Shëndetësisë një varg i gjatë makinash me flamuj kuqezi kishte nisur autokolonën e zhurmshme e festive. Rreth 6 orë përpara ndeshjes.

Pasi u ktheva në shtëpi e u vesha edhe unë kuqezi, me Nikon u takova te “Rruga e Elbasanit”. Normalisht IFA ishte parkuar që paradite në stadium dhe në këmbë më shoqëroi deri te hyrja e tribunës D2. Aty polici hapi rrugë pa u bërë pengesë (isha pa biletë) dhe më në fund hyra në atë vend për të cilin kisha shpenzuar gjithë energjitë, mendimet e ëndrrat e asaj vere. Për rezultatin e ndeshjes nuk po ju flas…

Ndriçimi

Që padyshim Niko u shndërrua në një prej njerëzve më të dashur për mua kjo nuk do shumë “mend e kalem”. Në ditën më të bukur të historisë së futbollit shqiptar, ndihmoi që unë të isha në stadium. Kujtime të atij 4 shtatori do mbeten me mua për sa kohë do jem pjesë e kësaj bote.

Disa kohë pas ndeshjes më vonë Nikon e kapi reforma, e larguan nga KESH-i, i hoqën edhe IFA-n e shumë shpejt nisi të punojë privatisht si shofer taksie. Punëtor i palodhshëm.

Duke qenë i besimit krishter ortodoks, Niko e fitoi shpejt e me dashamirësi nofkën “kaurri”. Familjar i denjë e njeri i respektuar, disa muaj më parë Niko u nda nga jeta si pasojë e një sëmundjeje të rëndë. Ka lënë të shoqen e dy fëmijë (të cilët vite më parë i pati fotografuar bashkë më IFA-n e dashur) dhe kujtohet me respekt e nderim nga të gjithë ata që e njohën.

Niko dikur ndriçonte stadiumin për kënaqësinë e tifozëve; sot uroj me zemër që shembulli i të atit të ndriçojë fëmijët e Nikos në rrugën e tyre të jetës.

Andi KASMI

Që prej asaj nate quhet Panenka

0

20 qershor 1976, stadiumi “Marakana”, Beograd, Jugosllavi. Çekosllovakia dhe Gjermania Perëndimore diskutojnë edicionin e pestë të Kampionatit Europian të futbollit. 120 minuta lojë mbyllen me rezultatin e barabartë 2-2 dhe për të përcaktuar fituesin nevojitet llotaria dramatike e penalltive.

Nga pika e bardhë çekosllovakët nuk gabojnë me Masný, Nehoda, Ondruš dhe Jurkemik. Gjermanët përgjigjen me Bonhof, Flohe dhe Bongartz, por kur radhën e ka Uli Hoeness, topi i goditur prej tij përfundon mbi traun e portës.

Rezultati shkon në 4-3 dhe goditja e radhës është vendimtare për fatet e turneut. Përsipër e merr numri 7, mesfushori Antonin Panenka. Flokë të zeza, mustaqe (që më pas do ngelen në histori si karakteristikë e pandarë e futbollistit) dhe qetësi, të paktën në dukje. Përballë ka një ikonë si Sepp Maier. Vrull i gjatë dhe në çastin kur pritet një goditje e fortë, fantazisti i jep topit një prekje të ëmbël poshtë dhe e përcjell atë në mesin e portës në formën e një parabole. Sepp Maier e Gjermania mposhten, ndërsa Çekosllovakia fiton ndeshjen e trofeun. Antonin Panenka i jep skuadrës së tij (sot e vështirë të thuash kombëtare, pasi vetë mesfushori është nga Republika Çeke ndërsa lavdinë e ndau me bashkëlojtarë nga Sllovakia) Kupën ndërsa historisë së futbollit emrin e gjuajtjes më spektakolare të një penalltie.

Ndër vite forma e goditjes është përsëritur shpeshherë, në kampionate kombëtarë apo edhe turne prestigjiozë si Kupa e Botës e Kampionati Europian. Diku me sukses:

E diku jo:

Antonin Panenka gjithë karrierën e tij në Çeki luajti për klubin Bohemians të Pragës dhe me ndërrimin apo “lehtësimin” e sistemit politik provoi të luante edhe në Austri. Sot kryen funksionin e presidentit të skuadrës së tij të zemrës dhe është i pluridekoruar nga institucionet drejtuese të futbollit botëror. Për publikun shqiptar në moshë të re, emri i tij erdhi në vëmendje në korrikun e shkuar. Arsyeja: Alban Hoxha…

Angli 1966, kur Korea e Veriut me një top çuditi botën

0

Viti futbollistik 1966 mbahet mend për zhvillimin e Kampionatit të VIII Botëror në tokën që lojën e bukur e shpiku dhe më pas e përhapi nëpër glob, atë angleze. Në ishull ai edicion kujtohet e nderohet me nostalgji për vetë faktin se është viti i të vetmit botëror të fituar nga kombëtarja e “Tre Luanëve”; në Gjermani kujtohet me më pak dëshirë për golin e tretë të anglezëve në finale: gjuajta e Geoff Hurst nuk e kaloi vijën fatale por goli u konsiderua i vlefshëm nga gjyqtarët e takimit. “Nuk mund të ankohemi, ne kemi humbur luftën”, shpreheshin gjermanët në përfundimin e finales. Lufta të cilës i referoheshin ishte e Dyta Botërore, e përfunduar 20 vite më parë. Ishin kohë të tjera.

Kupa e Botës Angli 1966 mbetet në histori edhe si e para e transmetuar e gjitha në televizion dhe e mbuluar gjerësisht nga ana mediatike. Megjithatë ky shkrim nuk ka për qëllim tregimin e anekdotave e kurioziteteve nga ai edicion por kujtimin e njërës prej skuadrave që në tokën e Mbretëreshës çuditi jo vetëm kundërshtarët, por mbarë botën e futbollit: Korea e Veriut.

Për Korenë e Veriut dihet shumë pak. Shtet që tërheq vëmendjen nëpër kronika sa herë në agjensitë prestigjoze të informacionit publikohet ndonjë lajm që vjen “era portal”: “Xhaxhai i Kim Jong-Un, kundërshtar politik i udhëheqësit koreanoverior është shpallur fajtor për tradhëti kombëtare dhe si dënim trupi i tij është shqyer nga qentë e diktatorit”; për t’u zbuluar më pas që pas publikimit të lajmit xhaxhai është shfaqur në ndonjë kongres të partisë dhe nuk duket aq i kafshuar… Gjithashtu për Korenë e Veriut dëgjojmë edhe sa herë testojnë ndonjë raketë bërthamore apo “ngacmohen” në distancë me udhëheqësit perëndimorë (amerikanë).

Në vitet ’60, shteti aziatik ishte në ndërtim e sipër. Lufta me Korenë e Jugut (1950-1953) kishte lënë pasoja të mëdha në njerëz, infrastrukturë e rrjedhimisht mirëqënie sociale. Luftë që pa të përfshirë drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Sovjetik dhe Kinën. Secila prej fuqive mbështeti e furnizoi me armë njërën prej dy Koreve duke i shtuar benzinë zjarrit dhe masakruar popullsinë civile si nga njëra anë ashtu edhe tjetra e kufirit. Pas përfundimit të saj gadishulli korean u nda më dysh: Veriu komunist i mbështetur nga Kina maoiste dhe Bashkimi Sovjetik ndërsa Jugu kapitalist me sytë nga Amerika. Lufta mes dy Koreve në teori nuk ka përfunduar akoma, duke qenë se mes dy shteteve nuk është firmosur asnjëherë një traktat paqe, por vetëm një armëpushim, nga i cili Korea e Veriut është tërhequr vitet e fundit.

Që nga ajo kohë pak dihet për shtetin totalitar, ku kulti i personit të Udhëheqësit të Madh shpeshherë bëhet grotesk, të paktën nga informacionet e vërteta që depërtojnë e mbërrijnë deri te ne. Një izolim që ngjan me atë të Shqipërisë socialiste, por ndryshe nga vendi ynë pushteti në Korenë e Veriut, pas vdekjes së Kim Il-sung në vitin 1994, kaloi në duart e të birit Kim Jong-il. Pas ndarjes nga jeta edhe të këtij të fundit në vitin 2011, udhëheqës suprem i vendit bëhet Kim Jong-Un, protagonist në media vitet e fundit dhe i përshkruar si kërcënim për paqen në botë.

Për t’u kthyer te futbolli, nuk do shumë mend për të kuptuar që si çdo sport apo veprimtari që mund të ndikojë në propagandë është i varur direkt nga shteti. Kualifikueset për botërorin e vitit 1966 i jepnin të drejtë pjesëmarrjeje vetëm një kombëtareje nga Afrika, Azia dhe Australia. Si pasojë gara u bojkotua nga të gjitha shtetet përbërëse të konfederatave të mësipërme me përjashtim të vetëm dy vendeve: Koresë së Veriut dhe Australisë. Problemi tjetër ishte se Australia kishte kontribuar si pjesë e OKB në luftën e dy Koreve dhe dy shtetet nuk e njihnin njëri-tjetrin. Si pasojë u vendos që dy ndeshjet që do përcaktonin pjesëmarrësin në botërorin e Anglisë do të luheshin në fushë neutrale, në Kamboxha. Për surprizën e të gjithëve, Korea e Veriut e mundi një herë 3-1 e një herë 6-1 Australinë dhe fitoi të drejtën për të marrë pjesë në Kupën e Botës. Por problemet nuk kishin të sosur: as Anglia nuk e njihte shtetin e Koresë së Veriut e u deshën biseda e marrëveshje të gjata diplomatike për të pranuar hyrjen e aziatikëve në Britani.

Shorti i caktoi koreanoveriorët në të njëjtin grup me Bashkimin Sovjetik, Kilin e Italinë. Kombëtarja aziatike u vendos në qytetin e Middlesbrough, në një hotel pranë aeroportit dhe menjëherë fitoi simpatinë e banorëve vendas. Për ta aziatikët shtatshkurtër e të edukuar u bënë skuadra e dytë e zemrës. Madje shumë familje vendase përgatitnin ushqime për lojtarët në formë mikpritjeje por edhe pasi shikonin stërvitjet e stërmundimshme të Koresë së Veriut: arma e tyre më e fortë e që i ndihmoi të habisnin këdo qe përgatitja e paparë fizike.

Ndeshja e parë shkoi sipas parashikimeve, 3-0 për Bashkimin Sovjetik. Loja e fortë dhe e ashpër e sovjetikëve i çoroditi aziatikët “e vegjël” por i shërbeu si përvojë për ndeshjet e ardhshme. Në ndeshjen e dytë koreanoveriorët shfaqën futbollin e tyre të shpejtë e konstant, por pa arritur të konkretizojnë. Kilenët kalojnë në avantazh dhe me këtë rezultat botërori i Koresë së Veriut mund të konsiderohej i mbyllur: por pak minuta nga përfundimi barazojnë me një gol të shënuar nga Pak Sung Jin. Gjithçka rihapej dhe ndeshja e radhës me Italinë përcaktonte se cila prej dy skuadrave do kalonte në çerekfinale.

Në letër nuk duhet të kishte histori. Nga njëra anë Façhetti, Rivera, Mazzola e Bulgarelli, në tjetrën disa të panjohur. Por 19 korriku i vitit 1966 do të jeptë një tjetër verdikt. Italia dominoi pa mundur të konkretizojë, ndërsa Korea e Veriut me një kundërsulm të shpejtë në përfundimin e pjesës së parë shtangu të kaltërit me golin e shënuar nga Pak Doo Ik. Gol epik për aziatikët që mundin Italinë (e mbetur me 10 lojtarë pas dëmtimit të Bulgarelli-t në pjesën e parë, atëherë nuk ekzistonte rregulli i zëvendësimeve) dhe e shikojnë veten në çerekfinale.

Përpara se të vijojmë me tregimin e historisë së Koresë së Veriut në Angli 1966 duhet thënë se në vendin e tyre, rezultati i ndeshjes u mësua nëpërmjet radios në orët e para të mëngjesit duke shkaktuar një gëzim e lumturi të imagjinueshme. Por ajo që lehtësoi vetë lojtarët, ishte fakti se kishin përmbushur porosinë e udhëheqësit Kim Il-sung, i cili përpara se t’i përcillte i kishte porositur të ktheheshin nga Anglia me “të paktën një fitore”. Se ç’mund të ndodhte në të kundërt, këtë nuk e dimë, por fitorja me Italinë shmangu çdo lloj skenari të mundshëm.

Çerekfinalja i vë përballë Portugalisë së Eusebio-s. Ndeshja luhet në Liverpool, në Goodison Park dhe shumë njerëz nga Middlesbrough spostohen atje për të bërë tifo për Korenë e Veriut. Pas 20 minutave lojë tabela e rezultatit shënon 3-0 për aziatikët. Po. 3-0 për aziatikët. Kur shumë menduan se përralla ishte ende larg fundit mendoi Eusebio të përshpejtonte epilogun: 4 gola nga Topi i Artë i vitit 1965 dhe fitore e Portugalisë 5-3.

Mes përshëndetjeve të publikut vendas, përcjelljes nga kryebashkiaku i Middlesbrough dhe banorëve që gjat qëndrimit në Angli i trajtun aziatikët misteriozë si të ishin bijtë e tyre, kombëtarja e Koresë së Veriut mori rrugën e kthimit për në atdhe. Natyrisht pritja ishte triumfuese dhe secili prej lojtarëve u nderua për paraqitjen në Kupën e Botës dhe ngritjen e flamurit kombëtar në sytë e perëndimorëve.

Më vonë u tha se futbollistët u dënuan nga regjimi totalitar pas kthimit nga Anglia pasi kishin festuar me alkool dhe femra fitoren ndaj Italisë, lajm që asnjëherë nuk u verifikua e që mendohet të jetë fryt i propagandës e stereotipeve. Në Itali që nga viti 1966 çdo disfatë në futboll cilësohet si një “Kore e re” e për shumë vite u besua se Italinë nga botërori e përjashtoi goli i një dentisti. Në të vërtetë Pak Doo Ik para se të bëhej futbollist kishte punuar në fabrikën e letrave e pas largimit nga futbolli si mësues i edukimit fizik.

Një dokumentar i vitit 2002, me titull “The Game of Their Lives”, shkruar nga Daniel Gordon, tregon me detaje botërorin “e çmendur” të Koresë së Veriut, ku flasin edhe vetë protagonistët. Një film historik, për faktin se qe e e para trupë perëndimore që u lejua të filmonte në Korenë e Veriut pas një kërkese të shqyrtuar disa vite me radhë. Shikim të këndshëm:

Shoferi i kamionit që u bë futbollist i kombëtares

0

Historia e veçantë e kësaj jave vjen nga Sllovakia, ku futbolli bën realitet ëndrrën e një të riu që deri diku nuk besonte më në realizimin e saj. 23 vjeçari Ján Krivák, 18 muaj më parë ngiste një kamion, ndërsa në janarin e kaluar debutonte me kombëtaren e vendit të tij në një miqësore përballë Suedisë.

Krivák nisi të luajë futboll në fëmijërinë e tij dhe deri në vitin 2015, kur ju bashkua Ferschnitz, skuadër në ligën e gjashtë austriake, të pakta ishin premisat për një grumbullim të tijin nga skuadra kombëtare. Madje për “ca parà më tepër”, qendërmbrojtësi, bashkë me një shok të tijin nisën të punonin si shoferë kamioni.

“Shpërndaja pjesë këmbimi për makina në afërsi të qytetit të Linz”, tregon Krivák për revistën angleze FourFourTwo. Megjithatë, përpos punës si shofer i riu sllovak ndiqte ëndrrën e tij për lojën e bukur, duke u kthyer në kampionatin vendas ku firmos për skuadrën e ligës së parë, Podbrezova.

Forma e mirë e shfaqur i shpërblehet më një ftesë nga Sllovakia, për ndeshjen miqësore me Suedinë. Sfidë në të cilën aktivizohet në pjesën e dytë. “Do më pëlqente shumë të luaja në ligat profesioniste të një vendi tjetër.” Me këtë ritëm ndoshta dhe ja del, pasi për Ján Krivák vargjet “jam shofer, shofer kamioni, nga më shkojnë rrotat, s’më shkon timoni” nuk vlejnë…

 

Ëndrra e një nate vere, Partizani në çerekfinale të Kupës UEFA

0
.

Pas 6 vitesh mungesë, Partizani rikthehej në Kupat e Europës. Sezonin e fundit skuadra e kishte përfunduar në vendin e tretë, nën drejtimin e trajnerëve Shpëtim Duro e më pas italianit Tiziano Gori. Stoli i skuadrës në verë i besohej njohjes së vjetër, Neptun Bajko. Prova e parë për trajnerin e riemëruar është turi i parë i Kupës Uefa, edicioni 2002-03. Shorti nuk është aspak bujar me të kuqtë, pasi i vë përballë izraelitët e Hapoel Tel Aviv, të cilët çuditën Europën vetëm një sezon më parë, duke arritur në çerekfinale të të njëjtit kompeticion. Rrugës eleminuan klube të kalibrit si Chelsea, Lokomotiv Moska e Parma, duke u ndalur në rrugëtimin e tyre historik vetëm nga Milan.

Bajko ka në dispozicion një grup të mirë lojtarësh dhe Partizani e merr me optimiziëm kur mëson se ndeshja e parë luhet transfertë, por në fushë neutrale, si pasojë e rrezikshmërisë në Izrael. Hapoel caktohet si pritës në Sofie të Bullgarisë.

Luhet më 15 gusht 2002 dhe Bajko hedh në fushë këta lojtarë: Blendi Nallbani, Ardit Beqiri, Marcelo Brachini, Përparim Daiu, Ardian Behari, Paulin Dhëmbi, Sasa Delain, Geraldo Do Karmo Junior (Zheraldinjo), Prince Ijiebor Ativie, Abilio Neves Dos Reis, Alexander Viana Antonio (Karioka).

Pak fusha neutrale e pak nënvlerësimi i izraelitëve, Partizani e sheh veten të barabartë me kundërshtarin gjatë lojës. Në stadium janë të pranishëm edhe dhjetëra tifozë të Partizanit (ndoshta transferta e parë europiane e një tifozerie shqiptare!), të cilët kanë udhëtuar në Sofie për të mbështetur skuadrën.

Pjesa e parë përfundon 0-0, ndërsa e dyta nis menjëherë me gol, kur Josef Abukasis lëshon një predhë nga më shumë se 25 metra dhe shtang portierin Nallbani. Izraelitët kalojnë në avantazh, por Partizani nuk dorëzohet. Fundi i ndeshjes bëhet dramatik kur Karioka rrëzohet në zonë dhe gjyqtari akordon penallti për të kuqtë. Nga pika e bardhë godet Abilio, i cili çuditërisht nuk merr vrull dhe e dërgon topin mbi traun e portës. Dëshpërimi është i madh por edhe vetëdija e një “humbjeje dinjitoze”, term i përdorur shpesh në futbollin tonë, qëndron.

Të parin që e zë euforia, është presidenti Albert Xhani, i cili në një komunikim telefonik me mediat nxiton të deklarojë: “Partizani im këtë sezon arrin në çerekfinale të Kupës Uefa…”

Nga ëndrra zgjohet 15 ditë më vonë, kur më 30 gusht Partizani pret në ndeshjen e kthimit Hapoel-in në “Qemal Stafa”. Pavarësisht reshjeve të shiut, tifozët paraqiten të numërt në stadium, por kësaj radhe ka pak histori. Izraelitët shënojnë të parët, Partizani barazon me anë të Brachini-t, por në fundin e ndeshjes miqtë mbyllin praktikën duke fiksuar rezultatin final në 1-4.

Ishte bukur për aq sa zgjati.

 

 

Chan Yuen-ting, e para femër kampione nën drejtimin e një skuadre meshkujsh

0

Të pyesësh Kastriot Tushën në derën e Teatrit të Operas “ju vetë a jeni artist?” është njëlloj si në hyrje të një stadiumi të rastisësh përballë Maradona-s e t’i thuash “ju vetë keni luajtur ndonjëherë me top?”. Më e pakta që mund të marrësh (po të ra shansi të jesh afër yllit argjentinas) është një “shpëlarje” me terminologji jo fort intelektuale.

Megjithatë përtej krahasimeve të largëta në distancë e realitete, shumë vajza e gra zanatin apo rolin e tyre në shoqëri e në ambiente pune e kryejnë në mënyrë të përkryer. Një model suksesi, këmbëngulje dhe arritjeje është ai i 28-vjeçares nga Hong Kong, Chan Yuen-ting, e para trajnere femër kampione në një ligë të parë profesioniste nën drejtimin e një skuadre meshkujsh: Eastern Sports Club, ekipi kampion i Hong Kong Premier League.

Me një diplomë gjeografie në xhep, Chan Yuen-ting ju përkushtua e gjitha futbollit kur nisi të studiojë për shkenca sportive dhe menaxhim shëndeti, ndërkohë që pjesën tjetër të kohës luante futboll me skuadrën lokale të Sha Tin.

Pasioni dhe serioziteti i vajzës ranë në sy edhe te drejtusit e skuadrave të meshkujve: një prej tyre, Pegasus FC, e afroi si analiste ndeshjesh e më pas i besoi rolin e zv.trajneres. Kulmi në karrierën e saponisur si trajnere për Yuen-ting, qe oferta që i bëri Eastern Sports Club për t’u bërë trajnere e parë, pas largimit për në Kinë të teknikut të mëparshëm.

Sezoni i parë në drejtim, 2015-16, kurorëzohet me titullin kampion dhe skuadra shpërblehet me kualifikimin në Champions League-n aziatike. 22 shkurti i kaluar pa për herë të parë në një turne kontinental një trajnere femër nën drejtimin e një skuadre meshkujsh: përballë Chan Yuen-ting, në pankinën e skuadrës kundërshtare ulej Luiz Felipe Scolari…

Duhet të shtoj diçka tjetër?!

Si bëhesh tifoz në Tiranë – histori e vërtetë

0

“Futbolli ishte preteksti, mjeti për të njohur më mirë pjesën tjetër të botës…” Në parathënien e librit Guida alla Coppa del Mondo per i tifosi dotati di cervello, shkrimtari amerikan Matt Weiland shpjegonte motivimin e shkrimit të atij vëllimi.

Unë kam lindur në Tiranë në vitin 1990. Një nga gëzimet më të mëdha të fëmijërisë time ishte loja e futbollit, të cilën e luaja pambarimisht me bashkëmoshatarët e mi në rrugicat e lagjes. Ndër ëndrrat e mia fëminore, bashkë me heronjtë e filmave vizatimorë kalonin edhe futbollistët më të mëdhenj të kohës. Me kalimin e viteve përmirësoja aftësitë e mia në lexim duke u ushtruar me gazetat dhe revistat sportive që sillte në shtëpi im atë kur kthehej nga puna. Kontakti im i parë me Italinë dhe futbollin e këtij vendi u bë i mundur nëpërmjet albumit të figurinave Calciatori Panini, një edicion të të cilit – atë të botërorit USA ’94 – e zotëronte një shok i fëmijërisë i cili ishte katër vjet më i madh se unë në moshë. Të parin album të gjithin për vete arrita ta siguroj në moshën 8-vjeçare, menjëherë pas përfundimit të klasës së parë: ishte edicioni i botërorit të Francës. Unë tashmë kisha mësuar të lexoja dhe idhujve të mi të fëmijërisë mund t’i bashkangjisja edhe portretin e tyre aty ku ndodhej emri, mbiemri, vendlindja dhe gjatësia e tyre. Përpos këtyre të dhënave, poshtë fotografisë së secilit futbollist shënoheshin edhe emrat e skuadrave me të cilat kishin luajtur gjatë karrierës së tyre. Imagjinata ime prej fëmijë më “fluturonte” sa nga një qytet në tjetrin, e sa nga një shtet në tjetrin: kontakti im i parë jo vetëm me Italinë, por me të gjithë botën (ose të paktën me vendet pjesëmarrëse në botërorin e Francës) nuk erdhi falë librave të gjeografisë (lëndë që më pëlqente, por meritën më të madhe për njohuritë e mia mbi hartën e botës e situatën politike në pjesë të ndryshme të globit e ka futbolli), por pikërisht nga albumi Calciatori Panini.

Qyteti im, Tirana, mikpret derbin më të madh të Shqipërisë, Partizani-Tirana. Për një fëmijë kryeqytetas që ushqehet me bukë e futboll, të bëhet tifoz me njërën prej dy skuadrave është një hap që ndërmerret natyrshëm që në moshë të vogël: o je i kuq me Partizanin o je bardheblu me Tiranën. Ose nëse je rast i veçantë, bëhesh me Dinamon (si im vëlla), skuadër po aq e famshme dhe po aq e titulluar e kryeqytetit, por me një numër pashpjegueshmërisht shumë më të vogël tifozësh krahasuar me dy të parat.

Por çfarë është në të vërtetë një ndeshje derbi?

Në shumë vende termi derbi lokal, ose vetëm derbi nënkupton një ndeshje sportive (kryesisht futbolli) mes dy rivalëve që vijnë nga i njëjti qytet. Ky term nganjëherë përdoret edhe për të përshkruar rivalitetet e mëdha në rang rajonal e deri kombëtar, siç është rasti i përballjes Juventus – Inter, që njihet si il derby d’Italia, edhe pse të dyja skuadrat nuk i përkasin të njëjtit qytet. Termi derbi mund t’a ketë origjinën nga një ndeshje futbolli (i ngjashëm me il calcio fiorentino) që luhet cdo vit mes dy skuadrave të qytetit anglez të Ashbourne, që ndodhet në zonën e Derbyshire.

Unë pata fatin të bëhem tifoz me Partizanin në një lagje ku mbi 80% e fëmijëve të tjerë ishin tifozë të Tiranës. E çfarë fati: në ato vite trofetë i fitonte vetëm Tirana e në grupin ku bëja pjesë isha më i vogli në moshë, më i rëndi në peshë, më pak i talentuari në futbollin e luajtur dhe tifoz i një skuadre që nuk fitonte shpesh. Nuk është situata më e këndshme për një fëmijë që akoma nuk ka mbushur moshën 10 vjeçare. E megjithatë me kuriozitetin tim të madh dhe me dëshirën për të zvogëluar distancën me shokët e tjerë, fillova të përshtatem. Mungesës së talentit e kileve të tepërta nuk kisha ç’ti bëja, e për të vazhduar të luaja edhe unë futboll me të tjerët gjeta rrugën më të përshtatshme në ato kushte: u futa në portë. Klasike. Pak e nga pak, duke qenë se askush tjetër nuk preferonte të bënte portierin, pas më të talentuarit isha i dyti që zgjidhesha në momentin kur formoheshin dy skuadrat. Përsa i përket Partizanit që nuk fitonte, fillova të dokumentohem. Nëpërmjet gazetave, revistave e tregimeve nga më të mëdhenjtë arrita të mësoj se skuadra ime e zemrës kishte bërë ndër vite historinë e futbollit shqiptar dhe me fanellën e kuqe ishin aktivizuar lojtarët më të mirë ndonjëherë që kishte parë jo vetëm derbi, por e gjithë Shqipëria. Në këtë mënyrë mund t’u përgjigjesha ngacmimeve të shpeshta të shokëve.

Me kalimin e viteve pasioni im për futbollin dhe për historitë që rrethojnë këtë sport shtohet e kulmi për çdo tifoz përkon me ndeshjen më të rëndësishme të sezonit, derbin. Pak e nga pak, duke i kuptuar gjërat më mirë, duke frekuentuar stadiumin më shpesh e duke u rrethuar nga atmosfera magjike që një përballje e tillë prodhon u bëra derby addict.

Në vitet e fundit kam patur fatin të udhëtoj nëpër Europë në ndjekje të ndeshjeve derbi, duke u vënë në kërkim të historive, kurioziteteve, detajeve, rivalitetit, ironisë e humorit që një ndeshje derbi dhuron. Dhe jo vetëm përsa i përket aspektit futbollistik. Një rivalitet në derbi shkon përtej fushës së blertë e në lojë hyjnë origjina, shtresa sociale, besimi fetar, arsimimi.

Për arsye gjeografike e nisa nga Milano, qyteti në të cilin jetoja e studioja, ku pashë ndoshta derbin më prestigjoz që kam ndjekur nga afër. Mes shopping-ut dhe aperitiveve pashë në stadium Milan-Inter, dy klube që i kanë dhuruar qytetit 10 Champions League në total.

Më pas vizitova kryeqytetin e Estonisë, Tallinn. Atje derbi ishte i një tjetër dimensioni: vetëm 1720 njerëz në stadium në një ndeshje që vendoste fatin e titullit kampion. Shijova më tepër birrën lokale dhe miqësinë e tifozëve vendas sesa rivalitetin e tyre nëpër tribuna.

Disa muaj më vonë u nisa për në Xhenova. Poshtë farit (la lanterna), simbol i qytetit dhe gjithashtu i derbit, me një fokaçe në dorë, qeshë i pranishëm në derbin më romantik që kam patur mundësinë të shikoj në stadium: nga njëra anë klubi më antik në Itali, në tjetrin sunduesit e rinj të qytetit.

Pas Xhenovës kalova në Torino, aty ku historia merr një rrjedhë tragjike. Il Grande Torino dhe legjenda e trashëguar brez pas brezi; vizita në liceun Massimo D’Azeglio, ku një grup studentësh krijuan Juventus-in dhe të tjera kuriozitete nga il derby della Mole, më i vjetri në Itali.

Zhvendosem nga Italia për të kaluar në Zvicër, konkretisht në Zyrih, ku tifozët nëpër tribuna me atmosferën e krijuar sfidonin edhe futbollin e luajtur. Në stadiumin modern të qytetin derbin e luanin edhe 5 shqiptarë.

I fundit por jo nga rëndësia, është derbi i Tiranës, ku rikthehem edhe njëherë për të ripërjetuar emocionet e fëmijërisë. Ndeshja që më injektoi pasionin për përballjet derbi, ironia mes miqve, ndasitë familjare, kryeqyteti që ndahet në dy pjesë e për 90 minuta stadium shndërrohet në institucionin më të rëndësishëm në qytet. Me pak fjalë: ndeshja e jetës…

Këto ishin 6 udhëtimet që ndërmorra për të ndjekur nga afër këto përballje të vecanta për të kuptuar më mirë sesi njerëzit e përjetojnë një derbi. Tregimeve të mia nga këto 6 eksperienca u bashkangjiten edhe shumë histori të tjera me të cilat jam njohur gjatë eksperiencës time si tifoz e si lexues: tregime të cilat mundohem t’i shtjelloj në këtë tezë diplome (i gjithë shkrimi është përdorur si hyrje në tezën time të diplomës në Universitetin e Milano-s).

Gjithmonë me pretekstin e futbollit, ashtu si Matt Weiland, edhe unë përdora lojën e veçanërisht derbit për të njohur më mirë botën. E jo vetëm nga aspekti sportiv, sepse siç ka thënë trajneri i famshëm e fitues Jose Mourinho: “Kush di vetëm mbi futbollin nuk di asgjë rreth futbollit…”

Andi KASMI

 

 

Pararendësit e futbollit total: kur Dinamo e Moskës çudiste Anglinë

0

Sot kalendarët futbollistikë planifikohen në korrik për një sezon që përfundon qershorin tjetër, me festa kombëtare, pushime për eleminatoret e kompeticione brenda dhe jashtë vendit që alternohen e kombinohen me saktësine më të madhe duke respektuar parimet e rastësisë dhe duke i lënë mundësinë tifozëve të shijojnë lojën e bukur me një shpeshti të kënaqshme. Mirëpo kjo panoramë nuk ka qenë gjithnjë e tillë.

Në fillimin e vitit 1945, bota kishte halle të tjera përpara se t`i përkushtohej futbollit. Gjermania dhe Hitleri tashmë po prapësoheshin drejt kolapsit të pashmangshëm, por refuzimi i tyre për t`u dorëzuar pa luftë po shkaktonte shkatërrim dhe mjerim sa të madh, aq të panevojshëm. Për t`i shtuar më tepër “dhimbje koke” aleatëve, “drurin” nazistëve po ua jepte anëtari më i dyshimtë i perëndimit: Bashkimi Sovjetik. Anglezët, të parët që mbajtën qëndrim ndaj politikave të Gjermanisë, e panë veten të paaftë për t’a neutralizuar armikun të vetëm. Megjithatë, më 7 maj nazistët kapitullojnë dhe siç thote Shekspiri: “gjithçka është e mirë kur përfundon mirë”. Lufta e Dytë Botërore do të mbaronte më 2 shtator me dorëzimin e Japonisë, por kjo ishte një çështje mes tyre dhe Amerikës. Europa në këtë periudhë ishte e qetë dhe tani njerëzia vriste mendjen se si do t`i ktheheshin normalitetit.

Në frymën e kësaj të fundit, filluan turet futbollistike. Kujtojmë se gjatë Luftës së Dytë Botërore, FIFA e kishte ndërprerë Kupën e Botës dhe UEFA do të themelohej 9 vite më vonë. Turnetë mungonin, por dëshira ishte. Dhe ku ka deshirë, gjendet mënyra. Kështu, më nëntor 1945, në Angli zbarkon Dinamo e Moskës. Ishte një tur i shumëpritur, i cili kishte 2 muaj që shtyhej. Arsyeja? Dinamovitët kishin dërguar te autoritetet angleze 14 kërkesa, ndërmjet të cilave: ata do të ushqeheshin vetëm në ambasadën sovjetike në Londër, do të kishin të paktën një ndeshje të arbitruar prej një gjyqtari sovjetik dhe do të luanin se s`bën kundër Arsenalit, që ishte superfuqia futbollistike e kohës.

Për të kuptuar përmasat e kësaj ngjarjeje, duhet të kuptojmë panoramën futbollistike të atyre viteve: Anglia ishte ende qendër rëndese në arenën ndërkombëtare. Fakti qe ishin shpikësit e vetë lojës i bënte të ndiheshin të sigurte në fushën e blertë. Kujtojmë se përpara Luftës së Parë Botërore, Anglia kishte themeluar nje Kombetare të Dytë – “Amatorët” – që përbëhej nga lojtarë të cilët nuk ia dilnin të zinin vend në Kombëtaren e Parë. Megjithëse të quajtur amatorë, ai ekip është përgjegjës për humbjet më të thella të një sërë përfaqësuesesh të respektuara të kontinentit (mundën 9-0 Gjermanine, 15-0 Francën).

Megjithëse të regjistruara 3 dekada më parë, të tilla rezultate u jepnin anglezëve një aureolë pamposhtmërie dhe frike. Ndaj mund të kuptohet kurioziteti dhe interesi që stimuloi vendimi i Dinamos për të mos u ndeshur me Kombëtaret në shenjë respekti, por duke këmbëngulur të ndesheshin me Arsenalin e madh që kishte gjunjëzuar Vjenën dhe të tjera ekipe të mëdha të kohës. Për të cituar nga trajneri moskovit Yakushin: “Të shkojmë në Londër e të mos ndeshemi me topçinjtë do të ishte si të shkonim në Kairo e të mos shihnim piramidat.” Por opinioni publik ishte i bindur se këto piramida ishin shumë të larta për vizitorët nga Moska.

Përtej kërkesave gati-gati në stil ultimatumi, dinamovitët u dukën goxha të turpshëm kur zbritën në aeroport. Të gjithë ishin veshur njëlloj, me pallto blu dhe valixhe të zeza. Ishin të kursyer me fjalët përpara gazetarëve, madje dhe përkthyesi sikur i filtronte deklaratat. Të pritur pa ceremoni, flamuj apo lule, delegacioni u drejtua menjëherë për te akomodimi i tyre. Mediat përfituan nga rasti për t`i pagëzuar “Të Heshturit”. Por ata do të flisnin në fushë.

Pasi ndërruan disa vende fjetjeje për shkak të kushteve të papërshtatshme, madje pati familje londineze që ofruan t`i strehonin futbollistët në shtëpitë e tyre, më në fund Dinamo u akomodua në Imperial Hotel në Russell Square. Për t`u stërvitur, sovjetiket përdorën një kompleks garash për qen, por çuditërisht me cilësi bari dhe dhomash zhveshjeje më të lartë se shumë stadiume të kohës. Në këtë atmosferë padurimi mbërriti dhe ndeshja e parë: ajo kundër Chelsea në Stamford Bridge-in e mbushur me 85 000 spektatorë.

Ende pa nisur takimi, dinamovitët i habitën vendasit në dy aspekte. Së pari, ata dolën në fushë 15 minuta para ndeshjes për stretching, praktikë kjo që nuk njihej në Angli. Së dyti, ata i dhuruan buqeta lulesh çdo lojtari të ekipit kundërshtar, një rregull standard në Rusi por larg klimës kompetitive britanike. Duartrokitjet dhe brohorimat inkurajuese të turmës i vunë në siklet zyrtarët e federatës angleze për mikpritjen e tyre që linte për të dëshiruar. Përpara turit, turma hamendësonte se niveli i Dinamos ishte ai një ekipi të kategorisë së 3-të në Angli. Kjo bindje u duk se po konfirmohej kur Chelsea mori avantazhin 2-0, ndonëse golat ishin aksidentalë dhe nuk reflektonin balancat në fushë. Çudia më e madhe për turmën ishte fakti që në asnjë rast rrjetën nuk e tundi Tommy Lawton, ndër futbollistët anglezë më të mëdhenj të kohës, i cili megjithatë mbeti një rrezik konstant per rusët dhe me siguri do të kishte regjistruar gola pa fund atë ndeshje sikur përballë të mos kishte kapitenin qendërmbrojtës Vitali Semichastniy dhe portierin Alexei Khomich, i mbiquajtur “Tigri”. Khomich më vonë do të stërviste te moshat e Dinamos një djalosh të ri me emrin Lev Yashin. Ndërkohë i blerë nga Everton një javë përpara ndeshjes për shumën atëherë astronomike prej £14 000, Laëton udhëhiqte në fushë londinezët të cilët si rrallë herë ishin veshur me nuance të kuqe.

Para përfundimit të pjesës së pare, Dinamo humbi një penallti. Minuta e 70` dhe ende Chelsea kryesonte 2-0. Por pikërisht në fund moskovitet gjetën frymëzim. Lojtari i krahut të djathtë Kartsev shënoi dhe 7 minuta më pas asistoi Archangeliskiy-n. 2-2! Tërbohet turma! Komentatorët rusë nuk dinë ç`epitet të thonë më parë! Dinamo është e lavdishme… deri sa Lawton gjen rrugën e rrjetës me një goditje potente me kokë. Por në frymën e fundit, Bobrov shënon nga një pozicion dukshëm jashtë loje. Për fatin e tij të mirë, gjyqtari nuk është i vëmendshëm dhe gjithçka mbyllet 3-3. Megjithatë, duke patur parasysh atë që u pa përgjatë 90 minutave, padrejtësi në këtë rast do të quhej sikur Dinamo të dilte e mposhtur atë ditë. Turma shpërthen në fushë e ekzaltuar duke i marrë mbi supe lojtarët e Dinamos e duke i hedhur drejt qiellit si heronj. Stili i lojës dhe thjeshtësia ruse i kishte dehur ata. Sovjetikët ndërronin pozicione gjatë gjithë lojës, kishin ritëm, sprint dhe ishte e pamundur t`ua ndiqje fillin e aksionit. “Dinamo është ekipi më i mirë kundër të cilit kam luajtur”, do të rrëfente qendërmbrojtësi i Chelsea-t John Harris.

Performanca heroike e Dinamos do të trumbetohej lart e poshtë Europës. Të nesërmen e takimit, Jules Rimet, presidenti historik i FIFA-s i njohur për themelimin e Kupës së Botës, do të hartonte personalisht ftesën ndaj BRSS për t`iu bashkuar organizmit botëror të futbollit. I tillë ishte impakti i Dinamos. Kur i erdhi rradha të ndesheshin përsëri, përballë do të kishin Cardiffin e Uellsit. Cardiff ishte një ekip i kategorisë së tretë, pra i konsideruar si i barabartë me Dinamon deri përpara takimit me Chelsean. Për ta kuptuar edhe një herë se sa e kishin nënvleresuar anglezët mysafirin nga Moska, mjafton të themi rezultatin e kësaj ndeshjeje mes “të barabartësh”: 10-1 për Dinamon. “Ata janë një makineri, jo ekip normal”,- do të shprehej trajneri i uellsianëve Spiers. Daily Sketch do të shkruante: “Nuk dihet nëse ky klub nga Lindja do të mundet ndonjëherë nga ndonjë skuadër qoftë angleze, skoceze, uellsiane apo irlandeze.” Gjithsesi, simpatia për rusët vetëm sa rritej. Rradha e spektatorëve për ndeshjen me Cardiff kishte nisur që në 4 të mëngjesit. Përpara fillimit të 90 minutëshit, ishin vendasit kësaj rradhe që u bënë dhurata miqve, teksa secili dinamovit mori një llambë minatori si suvenir i një vendi që jetonte me industrinë e minierave.

Nga ana teknike, moskovitët luanin në një stil të ngjashëm me tiki-takën, por sigurisht më pak të rafinuar e me më shumë fokus te vertikaliteti dhe shpejtësia – një stil i njohur si passovotchka. Për ta ekzekutuar siç duhet, nevojitej përgatitje e lartë fizike dhe mendore për të punuar në skuadër e për të bërë pressing në lojën trup-me-trup. Mentaliteti ishte ofensiv dhe saktësia e pasimeve ishte një karakteristikë që binte dukshëm në sy. Mirëpo merita e vërtetë e tyre qëndronte në lëvizjen pa top. Trajneri revolucionar Boris Arkadiev, i cili kishte bërë mrekullira me modestet e Metalurgut të Moskës në fillimet e karrierës së tij, kishte nisur të aplikonte te Dinamo një formacion inovativ 4-2-4. 5-6 lojtarët e avancuar shkëmbenin pozicione gjatë gjithë kohës duke i cmendur mbrojtjet kundërshtare. Me përkedheli, ai e quante këtë taktike: “çrregullim i Organizuar”. Mbrojtësi i Chelsea-t Albert Tennant do të thoshte: “Ata nuk pushonin një minutë. Ne nuk e mbanim dot ritmin e Dinamos.” 25-30 vjet më vonë, kjo taktikë do të bëhej e pavdekshme nga Johan Cruyff dhe Ajax-i i madh që fitonte Kupen e Kampionëve 3 herë rresht, për të vijuar me Holandën që rrëmbeu zemrat e sport-dashësve në Botërorin e 1974, për t`i thyer ato ne finale. Fatkeqësisht, pak veta e dinë se rrënjët e asaj shfaqeje artistike tulipane në fushën e blertë, i famshmi futboll total, gjenden te turi më pak i njohur që Dinamo e Moskës kreu në nëntorin e 1945.

Më në fund erdhi rradha e ndeshjes së shumëpritur: përballja me Arsenalin. Për Arkadievin, kjo përballje ishte si një ndeshje mes përbindvshit të Frankenshtajnit dhe krijuesit të tij. E gjithë filozofia e përshkruar më lart nuk ishte gjë tjetër veçse “frymë ruse në shpikjen angleze” sic thoshte vetë trajneri rus duke iu referuar skemës bazë: modulit W-M, produkt i mendjes së hollë të Herbert Chapman-it që drejtoi Arsenalin për 9 vjet deri sa vdiq në 1934. Thonë se furtuna e fortë e bën macen dhe miun të flenë bashkë. Me siguri Dinamo duhet t`i jetë dukur e stuhishme londinezëve, përderisa u vendos që ndeshja të luhej në White Hart Lane, shtëpia e Tottenham – rivalëve të urryer të Arsenalit. Po mesa duket, për agoninë e të gjithëve, Zoti kishte vendosur ta shtynte përsëri këtë përballje. Një mjegull e trashë përfshiu Londrën Veriore atë ditë dhe në stadium nuk mund të shihej dot se c`ndodhte në anën tjetër të fushës. Mirëpo arbitri rus Nikolay Latyshev i detyroi lojtarët të dilnin në bar. 30 sekonda kaluan nga fishkëllima e tij dhe Dinamo e pa veten në epërsi. Shumë pak veta e panë golin, por të gjithë dëshmuan më pas një përmbysje spektakolare nga ana e topcinjve. Fraksioni i pare i lojes u mbyll 3-2 për Arsenalin. Në këtë moment mjegulla u rëndua dhe dukej e sigurt se ndeshja do te nderpritej, por për habinë e të gjithëve takimi vazhdoi. Gjithsesi, pjesa e dytë i përngjau më tepër një teatri japonez hijesh dhe u kthye shpejt në një farsë. Dinamo shënoi 2 herë të tjera nga pozicione të parregullta dhe, me raste, të dyja ekipet futën lojtarë ekstra në fushë, megjithëse Dinamo luajti me 12 lojtarë për gati 20 minuta.

Në fund Arsenali u mposht, por kontestimet arritën majën. Kapiteni Cliff Bastin u shpreh se arbitri ishte i gatshëm të quante çdo gol të Dinamos, edhe sikur të ecnin me top në duar. Trajneri Allison akuzoi rusët se i kishin thënë gjyqtarit ta anullonte lojën nëse Arsenali do të mbetej në avantazh. Rusët nga ana tjetër u shprehën se edhe ata kishin dashur ndërprerjen e lojës në pushimin mes pjesëve, por iu tha se ishin vënë baste, ndaj loja duhej vazhduar. Dukshëm të ofenduar, Dinamo u bë gati për t`u kthyer në Rusi, por patën kohë edhe për një ndeshje të fundit ndaj skocezëve të Rangers. Përballë 92 000 të pranishmëve në Ibrox, një rekord më vete ky, një ndeshje e ashpër u zhvillua dhe në fund palët u ndanë në barazim 2-2.

Kur delegacioni u kthye në Moskë, atyre iu rezervua një pritje prej heronjsh. Krahas euforisë ende të freskët prej mposhtjes së Gjermanisë naziste vetëm pak muaj më parë, propaganda sovietike tani kishte një tjetër ushqim të gatshëm për të konsumuar: pamposhtmërine ndaj rivalëve ideologjike të perëndimit. Ndërkohë në Angli, ata më të polarizuarit kishin mbetur me një shije të hidhur nga e gjithë kjo histori. George Orwell do ta bënte këtë ndjenjë subjekt të esesë së tij “Shpirti Sportiv” ku vinte në lojë parimet e fair-playt duke vënë në dukje se konkurrenca fizike e kombinuar me nacionalizëm nxirrte në pah vetëm anët më negative të njeriut. Megjithvse përgjate 90 minutave një pjesë e kësaj deklarate mund të konsiderohet e vërtetë (të dalë një tifoz i zellshëm dhe ta kundershtojë po ia mbajti), e vërteta është se motivacioni i turit anglez të Dinamos ishte dhe mbeti “një shenjë e vullnetit të mirë” mes dy vendeve që kishin ndihmuar njëri-tjetrin në lufte pavarësisht diferencave ideologjike. Për ta mbyllur me fjalët e Sir Stanley Matthews, një prej figurave më të mëdhaja të sportit në historinë e Anglisë: “Shumë kohë ka kaluar që kur udhët tona u kryqëzuan me lojtarët Rusë në atë nëntor të pas luftës. Që atëherë, në zemrat e cdokujt, fjalët Dinamo e Moskës shkojnë krah për krah me konceptin e futbollit me klas.”

Henri BALLA

Tifozi skocez: si e pashë Partizanin në Gllasgou në vitin 1979

0

13568939_1064139660368705_8895514565725903324_o-620x400Në vitin 1979 Partizani u bë skuadra e parë shqiptare e aftë të mundë në fushën e lojës një klub fitues të Champions League. Më 19 shtator, të kuqtë fitonin 1-0 ndaj skocezëve të Celtic me golin e realizuar nga Agim Murati në minutën e 35’.  Luhej për turin e parë eleminator të Champions dhe kampionët e atëhershëm të Shqipërisë bënin surprizën e madhe duke shënuar një prej ngjarjeve më të rëndësishme në historinë e tyre 70 vjeçare.

Ndeshja e kthimit luhet në Celtic Park të Gllasgout më 3 tetor të të njëjtit vit dhe kampionëve të Skocisë i duhet medoemos fitorja dhe e arrijnë atë me lehtësi. Mundin të kuqtë me rezultatin 4-1 dhe kalojnë në turin tjetër. Pak histori në fushën e blertë, por shumë të tilla jashtë saj.

Histori të cilat na i tregon në një bisedë, 13 vjeçari i atëhershëm Stephen Murray, tifoz i hershëm i plurikampionëve skocezë dhe sot punonjës i Crown Office and Procurator Fiscal Service (sh.red. Prokuroria e Përgjitshme e Skocisë) e i apasionuar pas arkivës së klubit të zemrës. Murray tregon atë që mban mend nga ai 13 tetor i largët, kur sytë e një adoleshenti shikonin me kureshtje lojtarët e veshur me të kuqe që vinin nga një “botë” tjetër: Blloku Lindor…

– Sa vjeç ishit në vitin 1979 Stephen?

– Kur shorti vuri përballë Celtic me Partizanin në vitin 1979, unë isha në moshën 13 vjeçare.

– Çfarë mbani mend nga ndeshja? Ishte kurioz fakti se skuadra juaj e zemrës luante ndaj një kundërshtari që vinte nga Blloku Lindor e që për më tepër ju kishte mundur në ndeshjen e parë?

– Interesi mbi takimin ishte i madh. Shumë pak dihej mbi futbollin shqiptar edhe pse Kilmarnock kishte mundur 17 Nëntorin në vitin 1965. Celtic bëri një apel për këdo që fliste gjuhën shqipe të kontaktonte klubin në mënyrë që të kryente rolin e përkthyesit. Ajo punë u bë më së miri nga Sammy Ozen, shqiptar i vendosur prej kohësh në Fort Williams të Skocisë. Përsa i përket faktit që Partizani vinte nga një vend komunist, kjo nuk përbënte risi për publikun vendas. Celtic kishte luajtur më përpara me Sachsenring Zwickau të Gjermanisë Lindore dhe Wisla Krakow të Polonisë në vitin 1976.

– Si dukeshin lojtarët e Partizanit në sytë e një 13 vjeçari?

– Futbollistët e Partizanit mbanin veshur kostume të markës Adidas dhe dukeshin ezmerë, por shumica e europianëve kanë lëkurë më të errët se ne skocezët (qesh). Ajo që kujtoj mirë është ndrojtja që kishin karshi zhurmës së publikut. Atë ditë në Celtic Park ndodheshin 51.000 njerëz dhe stadiumi buçiste nga thirrjet e tyre. Kujtoj që ndeshja është luajtur në një epokë ku nëpër stadiume ishin të limituar sektorët e vendeve ulur dhe entuziazmi ishte më i madh.

– Po loja në fushë? A qe Partizani mjaftueshëm i fortë për të përballuar Celtic?

– Partizani e nisi mirë dhe shënoi në minutat e parë të ndeshjes kur mbrojtësi i Celtic Alan Sneddon realizoi një autogol spektakolar në portën e tij. Pas këtij episodi u tërhoq i gjithi në mbrojtje deri në fundin e pjesës së parë, por pa rezultat. Lojtari i krahut, Davie Provan, bëri një paraqitje të shkëlqyer. Ai krijoi aksionet e katër golave të Celtic. Skuadra madje humbi edhe një penallti, të cilën e gaboi George McCluskey, duke gjuajtur mbi traversë. Mbrojtja e Partizanit “fuste ujë” nga krahët dhe të katër golat erdhën nga goditjet e këndit (sh.red. gazetat skoceze të nesërmen tregonin se “portieri Musta gaboi në çdo këndore). Lojtarëve të kuq ju desh një kohë e gjatë për të dalë në fushën e lojës në fillim të pjesës së dytë. Asnjëherë nuk u mor vesh pse. Në pjesën e dytë të lojës Partizani u mbrojt më mirë dhe pati mundësinë më të mirë për shënim, kur një gjuajtje e Muratit u prit nga portieri i Celtic Peter Latchford.

– Cili nga lojtarët e Partizanit ju bëri më shumë përshtypje?

– Nuk më vijnë ndërmend emra të veçantë, por sipas asaj që u tha nga lojtarët e Celtic, ata kishin mbetur të impresionuar nga Agim Murati në ndeshjen e parë.

– Si u sollën tifozët e Celtic gjatë ndeshjes?

– Në fundin e ndeshjes tifozët vendas përshëndetën me duartrokitje futbollistët e Partizanit, pasi u sollën në mënyrë sportive gjatë gjithë lojës. Më duhet të shtoj edhe diçka: kur luhej ndeshja, binte shumë shi, faktor që mendoj se nuk e ndihmoi skuadrën mike.

Intervistoi: Andi KASMI

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.

Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com